Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest najczęściej występującą w obrocie spółką polskiego prawa handlowego. Spośród wszystkich spółek handlowych zarejestrowanych w rejestrze przedsiębiorców KRS ponad 80% stanowią spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.
Skoro spółka z o.o. jest najczęściej występującą w obrocie spółką handlową, warto zadać pytanie, czy prawo przewiduje w ogóle jakiekolwiek ograniczenia co do tego, kto taką spółkę może zawiązać.
Kto może utworzyć spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością?
W Polsce obowiązuje zasada wolności działalności gospodarczej. Oznacza to, że poza pewnymi wyjątkami wskazanych w ustawach każdy może założyć i prowadzić działalność gospodarczą w dogodnej dla siebie formie. Zasadę te przedstawia art. 151 § 1 Kodeksu spółek handlowych, który mówi, że: Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością może być utworzona przez jedną albo więcej osób w każdym celu prawnie dopuszczalnym, chyba że ustawa stanowi inaczej.
Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością może więc założyć jedna lub więcej osób fizycznych, osób prawnych lub innych podmiotów prawa. W praktyce spółki z o.o. najczęściej zawiązywane są przez pełnoletnie osoby fizyczne lub inne podmioty prawa np. spółki osobowe (np. spółka jawna, spółka komandytowa itp.). Zawiązanie spółki z o.o. teoretycznie możliwe jest także w przypadku osób poniżej 18 roku życia, jednak wiąże się to większymi formalnościami takimi jak: działanie przez przedstawicieli ustawowych (np. rodzice), konieczność wyrażenia zgody przez takiego przedstawiciela ustawowego, czy też uzyskania zezwolenia sądu rodzinnego.
Zawiązać spółkę z o.o. mogą wreszcie także tzw. osoby prawne np. fundacje, stowarzyszenia, czy też spółka akcyjna. Zasadniczo więc przepisy Kodeksu spółek handlowych nie przewidują istotnych ograniczeń co do możliwości zawiązania spółki z o.o. – o ile oczywiście wspólnicy posiadają środki na pokrycie kapitału zakładowego.
Ograniczenie w zawiązaniu spółki z o.o. przez inną spółkę z o.o.
Jedyne istotne ograniczenie co do utworzenia spółki z o.o. dotyczy przypadku, w którym jej założycielem ma być inna spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Chodzi o zakaz określony w art. 151 § 1 Kodeksu spółek handlowych, iż spółka z ograniczoną odpowiedzialnością nie może być zawiązana wyłącznie przez inną jednoosobową spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością.
Jednoosobowa spółka z ograniczoną odpowiedzialnością to spółka, w której jest tylko jeden wspólnik.
Co oznacza zakaz zawiązywania spółki z o.o. wyłącznie przez inną jednoosobową spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością?
Zakaz ten oznacza, że spółka z o.o., która ma tylko jednego wspólnika (na potrzeby zobrazowania „X Sp. z o.o.”), nie może jako jedyna zawiązać innej spółki z o.o. (Y Sp. z o.o.). Innymi słowy, jeśli w spółce X Sp. z o.o. jest tylko jeden wspólnik, a spółka X chce zawiązać spółkę Y Sp. z o.o., to nie może zrobić tego samodzielnie. Nową spółkę Y Sp. z o.o. spółka X może zawiązać tylko razem z innym wspólnikiem.
Co istotne ograniczenie to dotyczy jedynie momentu zawiązania spółki, czyli podpisania umowy spółki z o.o. oraz objęcia udziałów u notariusza (lub momentu podpisania dokumentów w systemie S24). Nie ma żadnych przeszkód, aby po zarejestrowaniu Y Sp. z o.o. w rejestrze przedsiębiorców KRS spółka X Sp. z o.o. stała się jedynym wspólnikiem spółki Y Sp. z o.o.
Czy zakaz zawiązywania spółki z o.o. wyłącznie przez inną jednoosobową spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością obowiązuje również w przypadku spółek zagranicznych?
Co istotne, o wspomnianym powyżej zakazie pamiętać należy także w przypadku, kiedy spółkę z o.o. w Polsce samodzielnie chce utworzyć spółka zagraniczna – czyli spółka mająca swoją siedzibę za granicą i utworzona zgodnie z obcym prawem. Praktyka sądowa dowodzi, że zakaz ten należy stosować także do spółek zagranicznych, które posiadają cechy polskiej spółki z o.o. Przykładowo za spółkę zagraniczną, która posiada cechy polskiej spółki z o.o. Sąd Najwyższy uznał niemiecką spółkę GmbH (Gesellschaft mit beschränkter Haftung).
Każdy taki przypadek należy jednak rozpatrywać indywidualnie pod kątem cech danej spółki w świetle obcego prawa oraz struktury jej wspólników.
Podsumowanie
- Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością może założyć niemal każdy – zarówno osoba fizyczna (pełnoletnia lub za zgodą opiekuna), osoba prawna, jak i inne jednostki organizacyjne mające zdolność prawną.
- Obowiązuje jednak jeden istotny wyjątek – jednoosobowa spółka z o.o. nie może samodzielnie zawiązać innej spółki z o.o. Może zrobić to wyłącznie razem z innym wspólnikiem.
- Zakaz dotyczy tylko momentu założenia – po zarejestrowaniu nowej spółki w KRS, jej udziały mogą być przejęte przez jednego wspólnika (np. przez pierwotnego założyciela).
- Zakaz może dotyczyć również spółek zagranicznych – w szczególności tych, które są odpowiednikami polskiej jednoosobowej spółki z o.o. (np. niemiecka GmbH). Każdy taki przypadek należy jednak oceniać indywidualnie – z uwzględnieniem struktury wspólników oraz przepisów prawa państwa, w którym dana spółka została utworzona.
Zespół Cogents
